Φεμινισμός... α λα καρτ

Με αφορμή μια ανάρτηση - που μάλλον πέρασε στα ψιλά - ο Πρόεδρος της Αυστρίας Αλεξάντερ Βαν ντερ Μπέλεν, επανάφερε στο προσκήνιο μια παλιά και κάθε άλλο παρά αθώα συζήτηση: τη μαντίλα, τη μπούρκα και τα όρια ανάμεσα στην αλληλεγγύη, τον συμβολισμό και την πολιτική αμηχανία. Ο Αυστριακός πρόεδρος έγραψε πρόσφατα στο κοινωνικό δίκτυο Χ: «Με την αυξανόμενη ισλαμοφοβία, θα έρθει η μέρα που θα πρέπει να ζητήσουμε από όλες τις γυναίκες να φορούν μαντίλα, για να δείξουν αλληλεγγύη σε όσες το κάνουν για θρησκευτικούς λόγους». Μια δήλωση, που θα πρέπει να πούμε δεν προκάλεσε ιδιαίτερο σεισμό εντός Αυστρίας. Βέβαια, ο Βαν ντερ Μπέλεν δεν ανακάλυψε τώρα αυτό το αφήγημα. Από την εποχή της εκλογής του στην προεδρία το 2017, είχε διατυπώσει παρόμοιες απόψεις, υποστηρίζοντας ότι οι μουσουλμάνες γυναίκες που φορούν μαντίλα υφίστανται διακρίσεις σε τέτοιο βαθμό, ώστε ίσως θα έπρεπε «όλες οι γυναίκες να τη φορούν από… συμπόνια». Το χρονικό πλαίσιο της δήλωσης είναι αυτό που κάνει τα πράγματα ακόμα πιο αμήχανα. Την ίδια στιγμή που γυναίκες στο Ιράν - και όχι μόνο - ρισκάρουν τη ζωή τους για να πετάξουν τη μαντίλα και να διεκδικήσουν το αυτονόητο δικαίωμα της επιλογής, ένας ευρωπαίος πρόεδρος προτείνει, έστω θεωρητικά, την καθολική χρήση της ως πράξη αλληλεγγύης. Εκεί που άλλες γυναίκες αγωνίζονται να βγάλουν το πέπλο, η Ευρώπη συζητά αν πρέπει να το φορέσει από… ενσυναίσθηση. Η ιστορία βέβαια δεν είναι καινούργια. Στο Ιράν, μετά την επανάσταση του Χομεϊνί, το πέπλο επιβλήθηκε ως κρατική υποχρέωση. Σε κάθε περίπτωση, το κοινό νήμα είναι ένα: η γυναίκα ως πεδίο ιδεολογικής αντιπαράθεσης, είτε στο όνομα της θρησκείας είτε στο όνομα της προόδου. Και εδώ γεννιέται το εύλογο ερώτημα: τι έχουν να πουν τώρα οι φεμινίστριες, οι αντιρατσίστριες και όλες οι αυτοπροσδιοριζόμενες «προοδευτικές» φωνές της Αυστρίας και της Ευρώπης γενικότερα; Θα φορέσουν και αυτές μαντίλες και μπούρκες για να δείξουν τη συμπόνια τους; Ή μήπως η αλληλεγγύη εξαντλείται στα λόγια, αρκεί να μην αγγίζει άβολες αντιφάσεις; Το εντυπωσιακό και ίσως το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο είναι η σχεδόν εκκωφαντική σιωπή που ακολούθησε τη δήλωση του Βαν ντερ Μπέλεν εντός της ίδιας της Αυστρίας. Καμία μαζική κατακραυγή, καμία έντονη δημόσια συζήτηση, κανένα κύμα αντίδρασης. Σαν να πρόκειται για μια ακόμα «θεωρητική άσκηση» πολιτικής ορθότητας, που όλοι προτιμούν να αφήσουν να αιωρείται, μήπως και εξαφανιστεί μόνη της. Τελικά, ίσως το πρόβλημα δεν είναι η μαντίλα αυτή καθαυτή, αλλά η ευκολία με την οποία κάποιοι στην Ευρώπη μιλούν για δικαιώματα χωρίς να ακούν όσους παλεύουν γι’ αυτά. Διότι η πραγματική αλληλεγγύη δεν επιβάλλεται, δεν γενικεύεται και σίγουρα δεν φοριέται σαν αξεσουάρ πολιτικής ευαισθησίας. Κατά τα άλλα, όλα καλά: η υποκρισία, όπως φαίνεται, παραμένει διαχρονικά της μόδας και ευτυχώς, αυτή δεν χρειάζεται μαντίλα για να τη …φορέσεις.