Εφτασε το τέλος της κωμωδίας;

Αυτό που άλλοτε ονομάζαμε κωμωδία φαίνεται πως περνά μια περίοδο βαθιάς αλλοίωσης. Σε αρκετές τηλεοπτικές εκπομπές, το χιούμορ δίνει όλο και συχνότερα τη θέση του σε πολιτικά μηνύματα, κομματικές αιχμές και προσωπικές επιθέσεις, με αποτέλεσμα πολλοί θεατές να αισθάνονται ότι δεν παρακολουθούν πια ψυχαγωγία αλλά έναν μονομερή ιδεολογικό λόγο. Η μετατόπιση αυτή δεν είναι αθώα. Όταν μια εκπομπή που υποτίθεται ότι έχει ως αποστολή να προσφέρει χαλάρωση και γέλιο μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικής τοποθέτησης, τότε χάνει τον βασικό λόγο ύπαρξής της. Σε αυτό το πλαίσιο, ορισμένοι γνωστοί και ιδιαίτερα ακριβοπληρωμένοι κωμικοί της αμερικανικής κυρίως τηλεόρασης έχουν βρεθεί στο επίκεντρο έντονης κριτικής. Ο Jimmy Kimmel και ο Stephen Colbert, δύο από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της late-night σκηνής, συχνά κατηγορούνται ότι χρησιμοποιούν τη δημοτικότητα και την πλατφόρμα τους όχι απλώς για σατιρική παρατήρηση, αλλά για συστηματική πολιτική αντιπαράθεση, ειδικά με τον πρόεδρο Donald Trump και την οικογένειά του. Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσαν και πρόσφατα σχόλια που αποδόθηκαν στον Jimmy Kimmel για τη Melania Trump, τα οποία παρουσιάστηκαν ως υπαινιγμός για τη μελλοντική της χηρεία. Τέτοιου είδους αναφορές δεν μοιάζουν πια με κωμικό σχολιασμό, αλλά με ευθεία προσβολή, κάτι που εντείνει την αίσθηση ότι η ψυχαγωγική τηλεόραση έχει απομακρυνθεί από τα όρια της καλοπροαίρετης σάτιρας. Όταν το κοινό αντιλαμβάνεται ότι ο στόχος δεν είναι το γέλιο αλλά η ταπείνωση, η εμπιστοσύνη διαβρώνεται. Η κρίση αυτή δεν αφορά μόνο το περιεχόμενο, αλλά και το αποτέλεσμα. Τα νούμερα τηλεθέασης πολλών τέτοιων εκπομπών δείχνουν υποχώρηση, ενώ τα κανάλια που επενδύουν υπερβολικά σε αυτό το μοντέλο συχνά βλέπουν τα κόστη τους να αυξάνονται χωρίς ανάλογη ανταπόδοση. Η τηλεόραση, σε αντίθεση με παλαιότερες δεκαετίες, δεν έχει πλέον το μονοπώλιο της προσοχής του κοινού. Ο θεατής έχει σήμερα περισσότερες επιλογές από ποτέ και όταν μια εκπομπή τον απογοητεύει, απλώς αλλάζει κανάλι ή στρέφεται σε άλλες μορφές ψυχαγωγίας. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το πολιτικό παράδειγμα της Kamala Harris, η οποία κατά την προεκλογική περίοδο φέρεται να αξιοποίησε την υποστήριξη τέτοιων τηλεοπτικών προσώπων, που πλέον αντιμετωπίζονται περισσότερο ως πολιτικοί σχολιαστές παρά ως κωμικοί. Το τελικό εκλογικό αποτέλεσμα έδειξε πως παρόμοια τηλεοπτική προβολή, ακόμη και όταν είναι ακριβή και έντονη, δεν εγγυάται πολιτική επιτυχία. Όταν ο κωμικός σταματά να παρατηρεί την κοινωνία με ευρηματικότητα και αρχίζει απλώς να εκτονώνει τις προσωπικές του θέσεις, τότε χάνει τη γοητεία του επαγγέλματος. Το κοινό μπορεί να ανεχθεί την αιχμή, όχι όμως την εμμονή. Γι’ αυτό το ερώτημα δεν είναι αν «έφτασε το τέλος της κωμωδίας». Η πιο ακριβής διατύπωση είναι ότι τελειώνει η υπομονή του κοινού απέναντι σε μια τηλεοπτική κωμωδία που ξεχνά να είναι αστεία. Η σάτιρα παραμένει ζωντανή όταν προκαλεί σκέψη μέσα από το χιούμορ. Πεθαίνει όταν απαιτεί από το κοινό να χειροκροτεί πολιτικά αντί να γελάει πραγματικά...