'Οταν για όλα φταίνε οι άλλοι...

Κάθε φορά που μια ξένη τηλεοπτική ή κινηματογραφική παραγωγή παρουσιάζει την ελληνική ιστορία με ανακρίβειες - όπως συνέβη πρόσφατα με το ντοκιμαντέρ για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ή τις συζητήσεις γύρω από την «Οδύσσεια» - ξεσπά θύελλα αντιδράσεων. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατακλύζονται από οργισμένες αναρτήσεις, ενώ ομογενειακές οργανώσεις καταγγέλλουν «παραχάραξη της Ιστορίας». Ωστόσο, η διαρκής αυτή αγανάκτηση αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα: την απουσία εθνικής στρατηγικής και την τάση μας να μεταθέτουμε πάντα την ευθύνη στους ξένους, αποφεύγοντας την αυτοκριτική. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι γιατί ένας Αμερικανός παραγωγός ή σκηνοθέτης υπέπεσε σε σφάλμα, αλλά πού βρισκόταν η ελληνική πολιτεία. Δεν είναι δυνατόν να απαιτούμε από διεθνή δίκτυα να προστατεύσουν την ιστορική αλήθεια περισσότερο από όσο η ίδια η χώρα την υπερασπίζεται. Η ευθύνη βαραίνει πρωτίστως την Αθήνα, η οποία αντιδρά εκ των υστέρων αντί να ασκεί προληπτική, οργανωμένη και διαρκή πολιτιστική διπλωματία. Όταν το κράτος χρηματοδοτεί παραγωγές στο όνομα της προβολής της χώρας, οφείλει να γνωρίζει εκ των προτέρων το περιεχόμενό τους και να διαθέτει θεσμούς με συνέχεια, συντονισμό και εξειδικευμένο προσωπικό. Αυτή η νοοτροπία αδράνειας και η απουσία στρατηγικής παρατηρείται συστηματικά και στην εξωτερική πολιτική. Για δεκαετίες, οι Έλληνες της διασποράς κινητοποιήθηκαν δυναμικά για εθνικά θέματα, όπως το Κυπριακό και η ονομασία της τότε ΠΓΔΜ. Εντούτοις, η εκάστοτε πολιτική ηγεσία συχνά διατηρούσε αποστάσεις, αφήνοντας την αίσθηση ότι δεν αξιοποιούσε τη δυναμική της διασποράς. Αν και η διπλωματία απαιτεί ρεαλισμό και δύσκολους συμβιβασμούς, ο ρεαλισμός δεν δικαιολογεί σε καμία περίπτωση την παντελή έλλειψη σχεδιασμού. Η βασική αντίφαση έγκειται στο ότι απαιτούμε από τους ξένους να σέβονται την ελληνική κληρονομιά, ενώ εμείς τη χρησιμοποιούμε συχνά ως απλό εργαλείο εσωτερικής κατανάλωσης, χωρίς να διαθέτουμε τους σύγχρονους μηχανισμούς για την αποτελεσματική προβολή της. Κατηγορούμε διαρκώς τους πάντες - το Χόλυγουντ, τους γείτονες, τους συμμάχους - αποφεύγοντας να κοιτάξουμε στον καθρέφτη. Η πολιτική ευθύνη ανήκει στους 300 της Βουλής και στις κυβερνήσεις, που οφείλουν να εξασφαλίσουν εθνική συνέχεια, θεσμική σοβαρότητα και συντονισμό. Όμως ευθύνη φέρει και η ομογένεια. Τα συλλαλητήρια και τα λόμπι χάνουν την αποτελεσματικότητά τους όταν περιορίζονται σε αποσπασματικές καταγγελίες. Αντί να διαμαρτυρόμαστε στους ξένους, οφείλουμε να απαιτήσουμε από το ελληνικό κράτος λογοδοσία, συγκεκριμένη στρατηγική και περιφρούρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η Ελλάδα διαθέτει ιστορικό πλούτο που δεν χρειάζεται υπερβολές για να ξεχωρίσει διεθνώς· χρειάζεται ένα κράτος που να λειτουργεί με σοβαρότητα, επιμονή και συνέπεια. Από την εποχή του Καποδίστρια, η χώρα έχει σημειώσει σημαντικές κατακτήσεις, αποδεικνύοντας ότι κράτος υπάρχει. Το ζητούμενο είναι η αποτελεσματικότητά του. Όσο ψάχνουμε ενόχους στο εξωτερικό και αγανακτούμε από την κερκίδα, θα συνεχίσουμε να αδικούμε τους εαυτούς μας. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλους θρήνους για την αδικία των άλλων, αλλά την απόφαση να πάψει να αδικεί η ίδια τον εαυτό της...