Δύο μέτρα και δύο σταθμά

Στους διαδρόμους της εξουσίας στην Οτάβα, η πολιτική ηγεσία, κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση, ενορχηστρώνει το τελευταίο διάστημα μια συστηματική επίκληση του πατριωτικού συναισθήματος των Καναδών. Το αφήγημα είναι σαφές και προβάλλεται με ένταση: απαιτείται άμεση εθνική συσπείρωση απέναντι στις εξωτερικές πιέσεις και τις εμπρηστικές δηλώσεις του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ περί μετατροπής του Καναδά σε 51η πολιτεία των ΗΠΑ. Αναμφίβολα, η προάσπιση της εθνικής κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της οικονομικής σταθερότητας αποτελεί πρωταρχικό και αδιαμφισβήτητο καθήκον κάθε σοβαρού κράτους. Κανείς πολίτης που σέβεται την ιστορία, τους θεσμούς και την υπόσταση της χώρας του δεν θα διαφωνούσε με την ανάγκη περιφρούρησης των εθνικών συμφερόντων απέναντι σε εξωτερικές επιβουλές. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη βιτρίνα της εθνικής ομοψυχίας, αποκαλύπτεται ένα θεσμικό και πολιτικό παράδοξο που εκθέτει την κρατική ηγεσία σε κατηγορίες για βαθιά υποκρισία και αδικαιολόγητη διορατικότητα. Την ίδια στιγμή που το πολιτικό σύστημα ζητά από τους πολίτες να περιφρουρήσουν την ακεραιότητα του Καναδά, η ίδια η πολιτεία επιδεικνύει μια πρωτοφανή ανοχή απέναντι σε δυνάμεις που εργάζονται ανοιχτά για τη διάλυσή του. Η θεσμική παρουσία κομμάτων όπως το ομοσπονδιακό Bloc Québécois και το επαρχιακό Parti Québécois, συνιστά μια πολιτική αντίφαση με βαρύτατο τίμημα. Ο αποκλειστικός λόγος ύπαρξης και η βασική πολιτική ατζέντα αυτών των σχηματισμών δεν είναι άλλος από την πλήρη απόσχιση του Κεμπέκ και την οριστική κατάργηση της Καναδικής Συνομοσπονδίας. Το πλέον προκλητικό στοιχείο αυτής της εξίσωσης είναι ότι οι εν λόγω μηχανισμοί διάσπασης χρηματοδοτούνται, στελεχώνονται και συντηρούνται απευθείας από το υστέρημα των ίδιων των Καναδών φορολογουμένων. Εκατομμύρια δολάρια διοχετεύονται ετησίως από τα δημόσια ταμεία για να καλύψουν τη λειτουργία, τις εκστρατείες και την προπαγάνδα κομμάτων που ως μοναδική προγραμματική πρόταση έχουν τη διάλυση της χώρας με οποιοδήποτε κόστος. Η κρατική εξουσία επιλέγει να μην θεωρεί τις τάσεις αυτές ως απειλή για την εθνική υπόσταση, εφαρμόζοντας μια απροκάλυπτη πολιτική δύο μέτρων και δύο σταθμών: αυστηρή εγρήγορση για τις ρητορικές απειλές πέραν των νοτίων συνόρων, αλλά πλήρης θεσμική ανοχή και επιδότηση στην εσωτερική υπονόμευση. Η κατάσταση αυτή λαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις αν αναλογιστεί κανείς τις τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις και τις δημοσκοπικές τάσεις. Το Parti Québécois, το οποίο καταγράφει προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις, έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι η ανάληψη της εξουσίας θα σημάνει την έναρξη διαδικασιών για τη διεξαγωγή νέου δημοψηφίσματος απόσχισης. Η απειλή αυτή δεν είναι θεωρητική, αλλά άμεση και θεσμικά δρομολογημένη. Η πολιτική ηγεσία οφείλει να αναλογιστεί την ευθύνη της απέναντι στην ιστορία και τους πολίτες. Δεν είναι δυνατόν να απαιτείται από τους πολιτικά υπεύθυνους Καναδούς να επιδείξουν εθνική συνείδηση απέναντι σε εξωτερικούς παράγοντες, όταν το ίδιο το σύστημα επιδοτεί, νομιμοποιεί και συντηρεί την αποδόμησή του εκ των έσω. Οι Καναδοί ψηφοφόροι καλούνται πλέον να αναλύσουν τα δεδομένα και να βγάλουν τα δικά τους αμείλικτα συμπεράσματα...

Επιστροφή στα θρανία

Με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, τα ελληνικά μας εκπαιδευτήρια καλούνται να διαχειριστούν μία σειρά από σύνθετες προκλήσεις. Το άνοιγμα των σχολείων αποτελεί παραδοσιακά μια περίοδο προσδοκίας και ανανέωσης. Όμως πίσω από τα χαμόγελα της πρώτης ημέρας κρύβεται μια βαθύτερη και ιδιαίτερα σύνθετη πραγματικότητα. Σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον, τα σχολεία της Ελληνικής Κοινότητας Μείζονος Μόντρεαλ, θα χρειαστεί να επιτελέσουν έναν κομβικό ρόλο: να διατηρήσουν ζωντανή τη γλώσσα, την ιστορία και την πολιτιστική ταυτότητα των νέων γενιών, διασφαλίζοντας τη συνέχεια του ομογενειακού ελληνισμού. Στην προμετωπίδα των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα εκπαιδευτήριά μας, βρίσκεται το αμείλικτο δημογραφικό ζήτημα. Η σταδιακή συρρίκνωση και η γήρανση της παραδοσιακής ομογένειας στο Μόντρεαλ ασκούν άμεση πίεση στον συνολικό αριθμό των εγγραφών. Η γενιά των μεταναστών που θεμελίωσε τους θεσμούς της παροικίας και γέμιζε τις σχολικές αίθουσες υποχωρεί ηλικιακά, ενώ οι νεότερες οικογένειες παρουσιάζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά. Η μείωση του μαθητικού δυναμικού δημιουργεί νέες ισορροπίες και απαιτεί προσαρμοστικότητα, προκειμένου οι σχολικές μονάδες να παραμείνουν βιώσιμες και λειτουργικές. Παράλληλα με το δημογραφικό, το αυξανόμενο οικονομικό κόστος συνιστά ένα εξαιρετικά σημαντικό εμπόδιο. Η συντήρηση των υποδομών, η κάλυψη των λειτουργικών αναγκών των σχολείων και η εξασφάλιση σύγχρονου εκπαιδευτικού υλικού απαιτούν σημαντικούς πόρους. Την ίδια στιγμή, η οικονομική επιβάρυνση μεταφέρεται συχνά στις οικογένειες των μαθητών, οι οποίες καλούνται να ανταπεξέλθουν σε ένα ήδη απαιτητικό οικονομικό περιβάλλον. Το γεγονός αυτό λειτουργεί αποτρεπτικά για ορισμένους γονείς, καθιστώντας την πρόσβαση στην ελληνική παιδεία μια εξίσωση που ζητά άμεσες και βιώσιμες λύσεις από τους φορείς της παροικίας. Μία από τις πλέον ιδιαίτερες και σύνθετες προκλήσεις αφορά τη γλωσσική ένταξη και την καθημερινότητα των νέων στην επαρχία μας. Τα παιδιά και τα εγγόνια μας, μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου συνυπάρχουν καθημερινά τρεις διαφορετικές γλώσσες: τα ελληνικά στο οικογενειακό περιβάλλον, τα γαλλικά ως η επίσημη γλώσσα και τα αγγλικά ως κυρίαρχο μέσο επικοινωνίας στη Βόρεια Αμερική. Οι νέοι καλούνται ουσιαστικά να ισορροπήσουν ανάμεσα σε τρεις διαφορετικούς γλωσσικούς και πολιτιστικούς κόσμους. Η ελληνική γλώσσα ανταγωνίζεται διαρκώς τις δύο άλλες γλώσσες που κυριαρχούν στην κοινωνική, ακαδημαϊκή και μελλοντική επαγγελματική τους ζωή. Υπό αυτά τα δεδομένα, το μεγάλο ζητούμενο για τα ελληνικά μας σχολεία μετατοπίζεται ουσιαστικά. Ο αντικειμενικός στόχος δεν μπορεί πλέον να εξαντλείται στην παραδοσιακή «διδασκαλία των ελληνικών» μέσω στείρας αποστήθισης ή τυποποιημένων μαθημάτων. Το πραγματικό στοίχημα για την εκπαιδευτική κοινότητα είναι να καταστήσει την ελληνική γλώσσα, την κουλτούρα και την ταυτότητα ελκυστικές, ζωντανές και πάνω απ' όλα, χρήσιμες για τη νέα γενιά. Τα σχολεία καλούνται να αποδείξουν στα παιδιά ότι η ελληνική τους κληρονομιά δεν είναι απλώς ένα μάθημα ή μια υποχρέωση προς τους γονείς, αλλά ένα ισχυρό εφόδιο, ένα παράθυρο στον κόσμο και ένα αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης προσωπικότητάς τους...

'Οταν για όλα φταίνε οι άλλοι...

Κάθε φορά που μια ξένη τηλεοπτική ή κινηματογραφική παραγωγή παρουσιάζει την ελληνική ιστορία με ανακρίβειες - όπως συνέβη πρόσφατα με το ντοκιμαντέρ για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ή τις συζητήσεις γύρω από την «Οδύσσεια» - ξεσπά θύελλα αντιδράσεων. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατακλύζονται από οργισμένες αναρτήσεις, ενώ ομογενειακές οργανώσεις καταγγέλλουν «παραχάραξη της Ιστορίας». Ωστόσο, η διαρκής αυτή αγανάκτηση αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα: την απουσία εθνικής στρατηγικής και την τάση μας να μεταθέτουμε πάντα την ευθύνη στους ξένους, αποφεύγοντας την αυτοκριτική. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι γιατί ένας Αμερικανός παραγωγός ή σκηνοθέτης υπέπεσε σε σφάλμα, αλλά πού βρισκόταν η ελληνική πολιτεία. Δεν είναι δυνατόν να απαιτούμε από διεθνή δίκτυα να προστατεύσουν την ιστορική αλήθεια περισσότερο από όσο η ίδια η χώρα την υπερασπίζεται. Η ευθύνη βαραίνει πρωτίστως την Αθήνα, η οποία αντιδρά εκ των υστέρων αντί να ασκεί προληπτική, οργανωμένη και διαρκή πολιτιστική διπλωματία. Όταν το κράτος χρηματοδοτεί παραγωγές στο όνομα της προβολής της χώρας, οφείλει να γνωρίζει εκ των προτέρων το περιεχόμενό τους και να διαθέτει θεσμούς με συνέχεια, συντονισμό και εξειδικευμένο προσωπικό. Αυτή η νοοτροπία αδράνειας και η απουσία στρατηγικής παρατηρείται συστηματικά και στην εξωτερική πολιτική. Για δεκαετίες, οι Έλληνες της διασποράς κινητοποιήθηκαν δυναμικά για εθνικά θέματα, όπως το Κυπριακό και η ονομασία της τότε ΠΓΔΜ. Εντούτοις, η εκάστοτε πολιτική ηγεσία συχνά διατηρούσε αποστάσεις, αφήνοντας την αίσθηση ότι δεν αξιοποιούσε τη δυναμική της διασποράς. Αν και η διπλωματία απαιτεί ρεαλισμό και δύσκολους συμβιβασμούς, ο ρεαλισμός δεν δικαιολογεί σε καμία περίπτωση την παντελή έλλειψη σχεδιασμού. Η βασική αντίφαση έγκειται στο ότι απαιτούμε από τους ξένους να σέβονται την ελληνική κληρονομιά, ενώ εμείς τη χρησιμοποιούμε συχνά ως απλό εργαλείο εσωτερικής κατανάλωσης, χωρίς να διαθέτουμε τους σύγχρονους μηχανισμούς για την αποτελεσματική προβολή της. Κατηγορούμε διαρκώς τους πάντες - το Χόλυγουντ, τους γείτονες, τους συμμάχους - αποφεύγοντας να κοιτάξουμε στον καθρέφτη. Η πολιτική ευθύνη ανήκει στους 300 της Βουλής και στις κυβερνήσεις, που οφείλουν να εξασφαλίσουν εθνική συνέχεια, θεσμική σοβαρότητα και συντονισμό. Όμως ευθύνη φέρει και η ομογένεια. Τα συλλαλητήρια και τα λόμπι χάνουν την αποτελεσματικότητά τους όταν περιορίζονται σε αποσπασματικές καταγγελίες. Αντί να διαμαρτυρόμαστε στους ξένους, οφείλουμε να απαιτήσουμε από το ελληνικό κράτος λογοδοσία, συγκεκριμένη στρατηγική και περιφρούρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η Ελλάδα διαθέτει ιστορικό πλούτο που δεν χρειάζεται υπερβολές για να ξεχωρίσει διεθνώς· χρειάζεται ένα κράτος που να λειτουργεί με σοβαρότητα, επιμονή και συνέπεια. Από την εποχή του Καποδίστρια, η χώρα έχει σημειώσει σημαντικές κατακτήσεις, αποδεικνύοντας ότι κράτος υπάρχει. Το ζητούμενο είναι η αποτελεσματικότητά του. Όσο ψάχνουμε ενόχους στο εξωτερικό και αγανακτούμε από την κερκίδα, θα συνεχίσουμε να αδικούμε τους εαυτούς μας. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλους θρήνους για την αδικία των άλλων, αλλά την απόφαση να πάψει να αδικεί η ίδια τον εαυτό της...

Πηρηνική οικογένεια ή πολυπολιτισμικός πολτός;

Έντονο προβληματισμό, έντονες συζητήσεις αλλά και ευρείες αντιδράσεις στην κοινή γνώμη προκάλεσαν οι τοποθετήσεις της Υπουργού Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνας Μιχαηλίδου, στο πλαίσιο συνεδρίου για το δημογραφικό ζήτημα. Η αναφορά της ότι «οικογένεια δεν είναι μόνο το αίμα, αλλά και η επιλογή, όποια και να είναι αυτή», σε συνδυασμό με τη χαρακτηριστική αποστροφή του λόγου της πως «δεν υπάρχει η ελληνική οικογένεια του μέλλοντος» και ότι δεν μπορεί να οριστεί ως τυπική η οικογένεια με δύο γονείς και τρία παιδιά, άνοιξε εκ νέου με οξύτητα τη συζήτηση για τον δομικό πυρήνα της ελληνικής κοινωνίας και την κατεύθυνση που λαμβάνει η κρατική πολιτική. Για τη συντριπτική πλειονότητα της ελληνικής κοινωνίας, η παραδοσιακή πυρηνική οικογένεια δεν αποτελεί απλώς ένα στατιστικό σχήμα του παρελθόντος, αλλά το βασικό διαχρονικό κύτταρο συνοχής, αλληλεγγύης και μεταβίβασης αξιών. Είναι ο θεσμός που κράτησε την κοινωνία όρθια σε περιόδους βαθιών οικονομικών και κοινωνικών κρίσεων, προσφέροντας ένα δίχτυ προστασίας εκεί όπου το κράτος αδυνατούσε να παρέμβει. Στο πλαίσιο αυτό, γεννάται το εύλογο και επιτακτικό ερώτημα που απασχολεί μεγάλες ομάδες πολιτών: Δεν θα έπρεπε το αρμόδιο Υπουργείο και συνολικά η πολιτεία να επικεντρώνεται πρωτίστως στη θεσμική διαφύλαξη, τη συναισθηματική ενθάρρυνση και την έμπρακτη ενίσχυση αυτού του παραδοσιακού προτύπου; Όταν η ίδια η ηγεσία του Υπουργείου δηλώνει πως δεν υφίσταται ένα σαφές πρότυπο για το μέλλον, πολλοί αναρωτιούνται αν αυτό συνιστά ρεαλιστική αποτύπωση της πραγματικότητας ή μια επικίνδυνη υποχώρηση από την υποχρέωση της πολιτείας να προστατεύσει την οικογένεια, όπως αυτή ορίζεται και από τις συνταγματικές επιταγές. Η υπογεννητικότητα αποτελεί αναμφισβήτητα τη μεγαλύτερη υπαρξιακή απειλή που αντιμετωπίζει ο ελληνισμός στον 21ο αιώνα. Τα δημογραφικά δεδομένα ζωγραφίζουν μια ζοφερή εικόνα γήρανσης του πληθυσμού, με τα σχολεία να αδειάζουν και τις τοπικές κοινωνίες στην περιφέρεια να μαραζώνουν. Η υποκατάσταση μιας στιβαρής εθνικής δημογραφικής στρατηγικής από «woke» ιδεολογήματα ή από τη λογική της παθητικής αποδοχής της πληθυσμιακής αλλοίωσης δεν λύνει το πρόβλημα. Αντίθετα, παρακάμπτει την ουσία: την ανάγκη να γεννηθούν νέα παιδιά από οικογένειες που θα ριζώσουν, θα δημιουργήσουν και θα συνεχίσουν τον ιστορικό βίο του έθνους. Η σταδιακή αντικατάσταση των παραδοσιακών συνεκτικών δεσμών από ρευστές κοινωνικές νόρμες εγκυμονεί τον κίνδυνο μετασχηματισμού της ελληνικής κοινωνίας σε έναν ανώνυμο, πολυπολιτισμικό πολτό. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η εθνική ταυτότητα, η γλώσσα, η συλλογική μνήμη και τα ιδιαίτερα πολιτισμικά χαρακτηριστικά που διατήρησαν τον ελληνισμό ζωντανό ανά τους αιώνες, κινδυνεύουν να αποδυναμωθούν και, τελικά, να αφομοιωθούν. Η στήριξη της πυρηνικής οικογένειας, η προστασία της μητρότητας και η δημιουργία ενός περιβάλλοντος ασφάλειας για τα νέα ζευγάρια δεν συνιστούν αναχρονισμό, αλλά τον μοναδικό δρόμο για την επιβίωση της χώρας. Χωρίς μια τέτοια στροφή, ο κίνδυνος να καταστεί η Ελλάδα μια χώρα χωρίς νέα παιδιά, χωρίς ιστορική συνέχεια και χωρίς μέλλον, δεν θα αποτελεί πλέον μια ζοφερή πρόβλεψη, αλλά μια μη αναστρέψιμη πραγματικότητα...