"Η Ελλάς εν ανεξάρτητον κράτος" Πράξη ή διακαής πόθος;

Οι τελευταίες εξελίξεις επαναφέρουν με ένταση ένα ερώτημα που επι χρόνια παραμένει ανοιχτό στη δημόσια συζήτηση: είναι τελικά η Ελλάδα ένα πραγματικά ανεξάρτητο κράτος ή μια χώρα που διατηρεί μόνο τυπικά τα χαρακτηριστικά της κυριαρχίας της; Το ζήτημα επανέρχεται κάθε φορά που η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με κρίσιμες αποφάσεις, που γεννούν αμφιβολίες για το πραγματικό εύρος της εθνικής αυτονομίας. Η κριτική που διατυπώνεται αφορά πρωτίστως την περίοδο των μνημονίων και της δημοσιονομικής επιτήρησης. Η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με σκληρούς όρους, αυστηρές μεταρρυθμίσεις και συνεχή εποπτεία από τους διεθνείς δανειστές. Οι πιέσεις για δημοσιονομική πειθαρχία και ο περιορισμός των δημόσιων επενδύσεων εξακολουθούν να παρουσιάζονται από αρκετούς ως μηχανισμοί έμμεσης εξάρτησης. Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές οδηγίες, οι κοινές αποφάσεις και οι διεθνείς δεσμεύσεις συχνά υπερισχύουν ή περιορίζουν τη δυνατότητα της χώρας να χαράσσει αυτόνομη πορεία. Παράλληλα, σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας, η Ελλάδα κινείται μέσα σε ένα περιβάλλον έντονων γεωπολιτικών ισορροπιών, όπου οι συμμαχίες καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το εύρος των επιλογών της. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερο βάρος αποκτά η δήλωση της τότε προέδρου της Βουλής των Ελλήνων, Άννας Ψαρούδα Μπενάκη, κατά την ορκωμοσία του Κάρολου Παπούλια ως Προέδρου της Δημοκρατίας, ότι η Ελλάδα είναι εξαρτώμενη και ενδέχεται να απωλέσει εθνική κυριαρχία. Η αναφορά αυτή αποτύπωσε με εξαιρετική σαφήνεια έναν φόβο που για πολλούς πολίτες και αναλυτές δεν έχει πάψει να υπάρχει: ότι η τυπική ανεξαρτησία ενός κράτους δεν ταυτίζεται πάντοτε με την ουσιαστική του δυνατότητα να αποφασίζει μόνο του. Η υπόθεση της ονομασίας της Μακεδονίας εξάλλου, όπως συνδέθηκε πολιτικά με τη Συμφωνία των Πρεσπών, δεν αποτελεί απλώς διπλωματικούς συμβιβασμούς, αλλά ενδείξεις μιας σταδιακής μετατόπισης από τη λογική της εθνικής υπεράσπισης προς τη λογική της αποδοχής τετελεσμένων. Το ερώτημα που προκύπτει είναι σαφές και ιδιαίτερα κρίσιμο: σε ποιο σημείο οι συμβιβασμοί ενός κράτους παύουν να είναι συμβιβασμοί και μετατρέπονται σε μόνιμους περιορισμούς κυριαρχίας; Παρά το βάθος των ζητημάτων που τίθενται, οι τοποθετήσεις των κομμάτων παραμένουν συχνά αδύναμες, αποσπασματικές ή εντελώς ανύπαρκτες. Σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου λειτουργούν δεκάδες κόμματα, η απουσία ουσιαστικής αντιπαράθεσης για το ζήτημα της εθνικής κυριαρχίας δημιουργεί εύλογα ερωτήματα. Η σιωπή, σε τέτοιες περιπτώσεις ερμηνεύεται από πολλούς ως αποδοχή ή, τουλάχιστον, ως αδυναμία να συγκρουστούν οι πολιτικές δυνάμεις με ένα σύστημα που έχει ήδη διαμορφώσει στενά όρια κινήσεων. Σε κάθε περίπτωση, η ουσία του προβληματισμού παραμένει η ίδια: αν η Ελλάδα μπορεί σήμερα να θεωρείται πραγματικά ανεξάρτητη. Όσο οι αποφάσεις κρίσιμων τομέων εξαρτώνται από εξωτερικές δεσμεύσεις, διεθνείς συσχετισμούς και θεσμικές πιέσεις, το ερώτημα αυτό δεν πρόκειται να πάψει να επανέρχεται. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο: ότι η συζήτηση για την εθνική κυριαρχία δεν αφορά το παρελθόν, αλλά το παρόν και το μέλλον της χώρας...